PPDA viết tắt của “passes allowed per defensive action”, tạm dịch là số đường chuyền đối phương được phép thực hiện cho mỗi hành động phòng ngự của bạn. Con số càng thấp, đội bóng càng can thiệp sớm và dồn dập; con số càng cao, đội bóng càng chịu để đối phương luân chuyển bóng thoải mái. Đây là một trong số ít chỉ số cho phép nói về pressing bằng số thay vì bằng cảm giác.
Cách tính PPDA
Công thức rất đơn giản: lấy số đường chuyền của đối phương trong một vùng sân quy ước, chia cho số hành động phòng ngự của đội đang xét trong cùng vùng đó. Hành động phòng ngự thường gồm tắc bóng, cắt bóng, tranh chấp và phạm lỗi. Vùng sân thường là phần sân phía trước, loại bỏ khoảng 40% sân gần khung thành đối phương đang phòng thủ nhất; tuy nhiên mỗi nhà cung cấp dữ liệu có thể quy ước hơi khác, nên đừng so sánh số của hai nguồn khác nhau với nhau.
Bạn có thể tự tính với số liệu giả định dưới đây. Đây là các tình huống minh hoạ, không thuộc về đội bóng hay trận đấu nào có thật.
| Tình huống giả định | Đường chuyền đối phương | Hành động phòng ngự | PPDA |
|---|---|---|---|
| Đội A: pressing cao, hung hãn | 110 | 22 | 5,0 |
| Đội B: pressing vừa phải | 90 | 12 | 7,5 |
| Đội C: chờ ở khối giữa | 150 | 10 | 15,0 |
| Đội D: lùi sâu, nhường bóng | 200 | 10 | 20,0 |
Chú ý Đội B và Đội C: chỉ chênh nhau 2 hành động phòng ngự nhưng PPDA lệch gấp đôi, vì đối phương chuyền nhiều hơn rất nhiều khi họ thấy không bị bám. Chỉ số này vì thế rất nhạy với bối cảnh của chính cách phòng ngự, không phải chỉ với nỗ lực của từng cầu thủ.
Đọc PPDA như thế nào cho hợp lý
Không có mốc đúng tuyệt đối, nhưng có vài nguyên tắc để diễn giải:
- PPDA thấp thể hiện ý định pressing cao và sớm. Nó không tự nói pressing đó có hiệu quả hay không.
- PPDA cao không đồng nghĩa phòng ngự kém. Một đội chủ động lùi sâu để phản công sẽ có PPDA cao mà vẫn chặt chẽ.
- So sánh nên trong cùng giải đấu, cùng nguồn dữ liệu và cùng cách định nghĩa vùng sân.
- Xu hướng theo thời gian của cùng một đội hữu ích hơn một con số đứng riêng lẻ.
Ba chỗ PPDA dễ đánh lừa
Một: bóng chết không thuộc câu chuyện này
PPDA chỉ phản ánh bóng đang sống. Một đội có thể có PPDA rất thấp ở bóng trong cuộc chơi nhưng khi đối phương phát bóng từ khung thành thì lại không bám lên. Hai nhịp độ này cần được xem tách biệt, nhất là khi đối thủ có thủ môn chơi chân tốt và dám phát bóng ngắn.
Hai: trạng thái trận đấu thay đổi con số
Đội đang dẫn thường lùi lại, nên PPDA tăng dần trong các phút cuối. Đội đang thua thì ngược lại. Một PPDA lấy trung bình cả trận có thể che giấu việc đội đó pressing mạnh nửa đầu rồi hạ nhịp. Nếu có số liệu theo từng quãng 15 phút, hãy dùng chúng.
Ba: phạm lỗi cũng được tính là hành động
Vì phạm lỗi nằm trong mẫu số ở nhiều cách tính, một đội phòng ngự thô bạo có thể làm PPDA thấp đi mà không thật sự thu hồi bóng tốt hơn. Cần xem thêm số lần giành lại bóng ở sân đối phương và số cú sút mà đội tạo ra trong vòng vài giây sau khi giành bóng.
Một cách kết hợp thực tế
Thay vì nhìn PPDA đơn độc, hãy dựng một mini bảng điều khiển gồm bốn mảnh dữ liệu và tự hỏi chúng có kể cùng một câu chuyện hay không.
| Chỉ số | Trả lời câu hỏi | Nếu mâu thuẫn với PPDA |
|---|---|---|
| PPDA | Đội có ý định ép cao không | Điểm xuất phát |
| Vị trí trung bình giành bóng | Bóng được lấy lại ở đâu | PPDA thấp nhưng bóng vẫn giành ở khu giữa: ép nhiều, hiệu quả thấp |
| Cú sút sau giành bóng | Pressing có biến thành cơ hội không | Ít cú sút: ép chỉ để đẩy đối phương đá dài |
| Cú sút của đối phương khi vượt pressing | Cái giá của việc bị bẻ gãy | Nhiều cú sút nguy hiểm: pressing đang bị phá và đội hở sau lưng |
Bảng này giúp bạn tránh cám dỗ gán nhãn “pressing đỉnh cao” chỉ vì một con số nhỏ. Pressing là chiến thuật tập thể, nên thước đo nó cũng phải nhiều mặt.
PPDA so với các cách nhìn pressing khác
PPDA không phải công cụ duy nhất. Người làm phân tích còn quan sát số lần mất bóng của đối phương ở ba phần tư sân, thời gian trung bình họ giữ bóng trước khi bị ép chuyền, và tỷ lệ bóng phát từ thủ môn phải đá dài. Mỗi thước đo trả lời một câu hỏi riêng. Cái hay của PPDA là gọn, dễ tính và dễ so với các mùa trước; cái dở là nó chỉ đếm hành động, không đo chất lượng hành động đó.
- Xác định nguồn dữ liệu và cách nhà cung cấp quy ước vùng sân, rồi dùng thống nhất trong mọi so sánh.
- Ghi lại PPDA theo trận, không chỉ trung bình mùa, để thấy đội điều chỉnh theo đối thủ ra sao.
- Chia trận theo trạng thái tỷ số: hòa, dẫn, bị dẫn, để loại bỏ hiệu ứng lùi sâu khi đang dẫn.
- Đối chiếu với vị trí giành bóng và cú sút sinh ra từ pha giành bóng.
- Chỉ kết luận về phong cách khi xu hướng giữ qua ít nhất vài chục trận.
Ví dụ suy luận tay
Giả sử một đội có PPDA mùa trước là 9,0 và mùa này còn 7,0 sau khi đổi huấn luyện viên. Giả định đối phương vẫn chuyền bằng nhau, 126 đường chuyền trong vùng tính, thì mẫu số tăng từ 14 lên 18 hành động phòng ngự (126 chia 9 bằng 14; 126 chia 7 bằng 18). Tức là đội đó can thiệp nhiều hơn khoảng 4 lần mỗi trận trong vùng đó. Con số này nhỏ, nhưng với 38 vòng đấu thì khác biệt cộng dồn khá lớn, và đó mới là cách PPDA nên được đọc: như một chiếc la bàn về xu hướng.
Lưu ý khi dùng số liệu
Bài viết chỉ mang tính tham khảo kiến thức, không phải lời khuyên cá cược hay tài chính. Bóng đá luôn có yếu tố bất ngờ, và người dưới 18 tuổi không nên tham gia bất kỳ hình thức cá cược nào.